فرصت طلايى امام صادق عليه السلام شيخ الائمه است ، از همهء ائمهء ديگر عمر بيشترى نصيب ايشان شد ، شصت و پنج‌ساله بود كه از دنيا رحلت فرمود . عمر نسبتا طويل آن حضرت و فتورى كه در دستگاه خلافت رخ داد كه امويان و عباسيان سرگرم زد و خورد با يكديگر بودند فرصتى طلايى براى امام به وجود آورد كه بساط افاضه و تعليم را بگستراند و به تعليم و تربيت و تأسيس حوزهء علمى عظيمى بپردازد ، جملهء « قال الصادق » شعار علم حديث گردد ، و به نشر و پخش حقايق اسلام موفق گردد . از آن زمان تا زمان ما هركس از علما و دانشمندان اعم از شيعى مذهب و غيره كه نام آن حضرت را در كتب و آثار خود ذكر كرده‌اند با ذكر حوزه و مدرسه‌اى كه آن حضرت تأسيس كرد و شاگردان زيادى كه تربيت كرد و رونقى كه به بازار علم و فرهنگ اسلامى داد توأم ذكر كرده‌اند ؛ همان طورى كه همه به مقام تقوا و معنويت و عبادت آن حضرت نيز اعتراف كرده‌اند . شيخ مفيد از علماى شيعه مىگويد آن قدر آثار علمى از آن حضرت نقل شده كه در همهء بلاد منتشر شده . از هيچ كدام از علماى اهل بيت آن قدر كه از آن حضرت نقل شد ، نقل نشده . اصحاب حديث نام كسانى را كه در خدمت آن حضرت شاگردى كرده‌اند و از خرمن وجودش خوشه گرفته‌اند ضبط كرده‌اند ، چهار هزار نفر بوده‌اند و در ميان اينها از همهء طبقات و صاحبان عقايد و آراء و افكار گوناگون بوده‌اند . محمد بن عبد الكريم شهرستانى ، از علماى بزرگ اهل تسنن و صاحب كتاب معروف الملل و النحل ، دربارهء آن حضرت مىگويد : « هُوَ ذو عِلْمٍ غَزيرٍ ، وَ ادَبٍ كامِلٍ فِى الْحِكْمَةِ ، وَ زُهْدٍ فِى الدُّنْيا ، وَ وَرَعٍ عَنِ الشَّهَواتِ . » يعنى او ، هم داراى علم و حكمت فراوان و هم داراى زهد و ورع و تقواى كامل بود . بعد مىگويد مدتها در مدينه بود ، شاگردان و شيعيان خود را تعليم مىكرد ، و مدتى هم در عراق اقامت كرد و در همهء عمر متعرض جاه و مقام و رياست نشد و سرگرم تعليم و تربيت بود . در آخر كلامش در بيان علت اينكه امام صادق توجهى به جاه و مقام و رياست نداشت اين‌طور مىگويد : « مَنْ غَرَقَ فى بَحْر المَعْرِفَةِ لَمْ يَقَعْ فى شَطٍّ ، وَ مَنْ تَعَلّى الى ذِرْوَةِ الْحَقيقَةِ لَمْ يَخَفْ مِنْ حَطٍّ . » يعنى آن كه در درياى معارف غوطه‌ور است به خشكى ساحل تن درنمىدهد ، و كسى كه به قلهء اعلاى حقيقت رسيده نگران پستى و انحطاط نيست . كلماتى كه بزرگان اسلامى از هر فرقه و مذهب در تجليل مقام امام صادق